Jak środowisko, w którym mieszkamy, wpływa na nasze zdrowie? I jak projektować miasta, aby lepiej wspierały dobrostan mieszkańców?
Na te pytania próbowaliśmy odpowiedzieć podczas wizyty ekspertów projektu JA PreventNCD w Rybniku.
Dziś około 75% mieszkańców Unii Europejskiej żyje w miastach i na obszarach zurbanizowanych, a do 2050 roku odsetek ten ma wzrosnąć do 78%[1]. Miasta są centrami rozwoju i innowacji, ale jednocześnie wiążą się z wieloma wyzwaniami zdrowotnymi – takimi jak zanieczyszczenie powietrza, hałas, brak aktywności fizycznej czy izolacja społeczna. Czynniki te zwiększają ryzyko wystąpienia chorób niezakaźnych.
Jednocześnie przestrzeń miejska daje duże możliwości poprawy zdrowia i jakości życia. Zieleń miejska, rozwiązania oparte na przyrodzie czy przestrzenie przyjazne pieszym mogą ograniczać negatywne wpływy środowiskowe, wspierać aktywność fizyczną i wzmacniać więzi społeczne. Kluczowe jest jednak, aby dostęp do takich rozwiązań był równy dla wszystkich mieszkańców.
Dlatego w dniach 13-14 kwietnia w Centrum Edukacji Regionalnej w Rybniku odbyła się wizyta przedstawicieli projektu JA PreventNCD z Uniwersytetu w Rennes w Francji oraz Uniwersytetu w Turynie we Włoszech, realizowana w ramach Pakietu Roboczego 6 – Zdrowe środowisko życia. Miasto Rybnik, wspólnie z miastami Rennes i Turynem, uczestniczy w testowaniu dwóch narzędzi wspierających planowanie środowiska miejskiego, które były pilotażowo wdrażane podczas wizyty. Organizatorem i gospodarzem spotkania była Pani Monika Kubisz reprezentująca Miasto Rybnik, uczestniczyli w nim wszyscy polscy partnerzy Projektu. Śląski Uniwersytet Medyczny reprezentowały dr hab. nauk o zdrowiu Katarzyna Brukało, prof. ŚUM oraz dr n. med. Anna Rogalska.
W spotkaniu uczestniczyli eksperci: Anne Roué Le Gall i Virginie Loizeau z Uniwersytetu w Rennes (Francja) oraz Andrej Čikvari z Uniwersytetu w Turynie (Włochy). W spotkaniu uczestniczyli również licznie przedstawiciele Urzędu Miasta Rybnika oraz jego jednostek organizacyjnych, m.in. Wydziału Polityki Społecznej, Wydziału Rozwoju Miasta, Wydziału Cyfryzacji i Nowych Technologii, Centrum Zrównoważonej Gospodarki Miejskiej, Zarządu Zieleni Miejskiej, Miejskiej Pracowni Urbanistycznej, Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji oraz Ośrodka Pomocy Społecznej. Obecni byli także przedstawiciele Komisji Zdrowia i Polityki Społecznej Rady Miasta Rybnika, Rybnickiej Rady Seniorów oraz Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji. W spotkaniu udział wzięli również przedstawiciele Urzędu Miasta Zabrze oraz Fundacji Naturalnego Rozwoju.
Pierwszego dnia zaprezentowano narzędzie My Green Space, które służy do oceny wpływu terenów zielonych na zdrowie mieszkańców. Umożliwia ono gromadzenie i analizę danych dotyczących miejskich przestrzeni zielonych oraz ich potencjału prozdrowotnego. Pozwala również wizualizować rozmieszczenie tych terenów w mieście i ocenić, w jakim stopniu odpowiadają one na różne potrzeby zdrowotne mieszkańców. W praktyce oznacza to, że samorządy będą mogły lepiej planować rozwój parków, skwerów i innych terenów zielonych – tak, aby nie tylko zwiększać ich liczbę, ale także poprawiać ich jakość i funkcjonalność.
Podczas spotkania podkreślono, że znaczenie ma nie tylko obecność zieleni, ale również jej dostępność i atrakcyjność. Dostępność obejmuje m.in. łatwy dojazd, odpowiednią liczbę wejść czy dostosowanie infrastruktury do potrzeb różnych użytkowników. Atrakcyjność wiąże się z takimi elementami jak bezpieczeństwo, czystość, oświetlenie czy dostęp do podstawowych udogodnień. Narzędzie zaprezentowały Anne Roué Le Gall oraz Virginie Loizeau, a następnie zostało ono przetestowane w Parku im. Adama Fudalego w Rybniku. Uczestnicy odwiedzili także zabytkową Kopalnię Ignacy – przykład udanej transformacji przestrzeni poprzemysłowej.
Drugiego dnia Andrej Čikvari z Uniwersytetu w Turynie przedstawił narzędzie Rozwiązania Oparte Na Przyrodzie Dla Zdrowych Środowisk Miejskich (Nature-Based Solutions for Healthy Urban Environments, NBS4HUE). Wspiera ono dobór rozwiązań opartych na przyrodzie do konkretnych warunków lokalnych. Narzędzie to zostało zaprojektowane z myślą o planistach, samorządach, badaczach oraz innych interesariuszach zaangażowanych w rozwój miast. Umożliwia analizę i porównywanie różnych rozwiązań, uwzględniając ich wpływ na zdrowie, środowisko oraz jakość życia mieszkańców.
Warto podkreślić, że NBS4HUE nie wskazuje jednej „najlepszej” decyzji. Jego celem jest wspieranie świadomego procesu podejmowania decyzji poprzez prezentowanie dostępnych opcji oraz ich potencjalnych efektów. Wyniki opierają się na danych naukowych i powinny być interpretowane z uwzględnieniem lokalnych uwarunkowań.
Na zakończenie zaprezentowano, w jaki sposób oba narzędzia mogą się uzupełniać, tworząc spójne podejście do planowania zdrowych środowisk miejskich. Wizyta w Rybniku była ważnym etapem ich testowania. Zebrane doświadczenia i opinie posłużą do dalszego doskonalenia narzędzi oraz ich lepszego dopasowania do różnych miast w Europie.
Cieszymy się, że mogliśmy być częścią tego procesu i wspólnie pracować nad rozwiązaniami sprzyjającymi tworzeniu zdrowszych, bardziej przyjaznych i odpornych miast!
[1] Public opinion on urban challenges and investment in cities – Eurobarometer survey
