Dla każdego
Nie trzeba przeprowadzać rewolucji w swoim życiu, aby zadbać o zdrowie. Małe, codzienne decyzje dotyczące żywienia, aktywności fizycznej, alkoholu czy używania tytoniu i nikotyny mogą mieć znaczenie dla zdrowia i samopoczucia (1).
Jednocześnie zdrowie nie zależy wyłącznie od silnej woli. Na nasze wybory wpływają również warunki, w których żyjemy, uczymy się, pracujemy i spędzamy wolny czas. Cena produktów, ich dostępność, reklama, przestrzeń publiczna czy lokalne usługi mogą ułatwiać lub utrudniać prowadzenie zdrowego stylu życia (2).
Cztery obszary profilaktyki
Żywienie
Zdrowe odżywianie nie musi być ani idealne, ani skomplikowane. Spożywanie większej ilości warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych, częstsze picie wody oraz ograniczanie produktów bogatych w sól, cukier i niezdrowe tłuszcze może wspierać zdrowie w dłuższej perspektywie (3).
Aktywność fizyczna
Każdy ruch ma znaczenie. Chodzenie, jazda na rowerze, poruszanie się na wózku, taniec, zabawa, praca w ogrodzie i inne codzienne aktywności wspierają zdrowie. Więcej ruchu i mniej czasu spędzanego w pozycji siedzącej - w sposób dostosowany do Twojego życia i możliwości - może przynieść realne korzyści dla zdrowia (4).
Alkohol
Ograniczenie spożycia alkoholu zmniejsza ryzyko dla zdrowia. Nie ma poziomu spożycia alkoholu, który byłby całkowicie wolny od ryzyka. Im mniej alkoholu pijesz, tym mniejsze jest ryzyko zachorowania na nowotwory, choroby układu krążenia oraz wystąpienia innych szkód związanych ze spożywaniem alkoholu (5).
Tytoń i nikotyna
Tytoń uszkadza niemal każdy narząd organizmu i powoduje nowotwory, choroby układu krążenia, choroby płuc oraz inne poważne schorzenia. Nikotyna silnie uzależnia. Najlepiej w ogóle nie zaczynać palenia, a osoby, które chcą rzucić palenie, nie muszą robić tego same - porady i wsparcie mogą w tym pomóc (6).
Co możesz zrobić?
Nie trzeba być idealnym, aby zadbać o zdrowie. Profilaktyka nie polega na perfekcji, lecz na stopniowym budowaniu zdrowszych nawyków.
Warto zacząć od małych kroków:
Nawet niewielkie zmiany podejmowane regularnie mają znaczenie dla samopoczucia i zdrowia.
Zdrowsze wybory są łatwiejsze, gdy wspiera je otoczenie
Nikt nie powinien być pozostawiony sam sobie w dbaniu o zdrowie. Na nasze codzienne wybory wpływają nie tylko indywidualne decyzje, ale również rodzina, szkoła, miejsce pracy, społeczność lokalna, samorządy i instytucje publiczne.
Gdy zdrowsze rozwiązania są widoczne, dostępne, przystępne cenowo i postrzegane jako naturalny wybór, łatwiej jest je wprowadzać i utrzymywać na co dzień (2).
Wspierające środowisko może obejmować:
Profilaktyka powinna wspierać, a nie obwiniać
Nie każdy ma takie same możliwości prowadzenia zdrowego stylu życia. Na zdrowie wpływają między innymi dochody, poziom wykształcenia, warunki mieszkaniowe, zatrudnienie, dostęp do transportu, niepełnosprawność, wiek, płeć, doświadczenie dyskryminacji, dostępność lokalnych usług oraz wsparcie społeczne. Czynniki te mogą wpływać zarówno na zdrowie, jak i na możliwość podejmowania zdrowszych wyborów (2).
Dlatego profilaktyka powinna przede wszystkim wspierać ludzi, a nie obarczać ich odpowiedzialnością za okoliczności, na które często mają ograniczony wpływ. Niektóre osoby napotykają większe bariery lub są bardziej narażone na negatywne skutki zdrowotne, dlatego mogą potrzebować dodatkowego lub lepiej dostosowanego wsparcia.
Sprawiedliwe podejście uwzględnia fakt, że ludzie mają różne możliwości i warunki wyjściowe. Łączy rzetelną informację i dostępne usługi z działaniami, które sprawiają, że zdrowsze wybory stają się bardziej przystępne cenowo, dostępne i realne dla każdego (2).
Małe kroki są łatwiejsze, gdy mamy wsparcie
Profilaktyka może pomóc zmniejszyć ryzyko chorób układu krążenia, nowotworów i innych chorób niezakaźnych. Dbanie o zdrowie nie powinno jednak być czymś, czym każdy musi zajmować się sam (1, 2).
Ograniczenie spożycia alkoholu, unikanie tytoniu i nikotyny lub rezygnacja z ich używania, zdrowe odżywianie oraz większa aktywność fizyczna mogą wspierać zdrowie. Wprowadzanie tych zmian jest łatwiejsze, gdy wspierają je rodziny, społeczności, system ochrony zdrowia, miejsca pracy i przestrzenie publiczne (2-6).
Cel jest prosty: zapewnić każdemu równe możliwości dbania o zdrowie, sprawiając, że zdrowsze wybory będą łatwiejsze i bardziej dostępne.